W 2003 roku mój taka dokonał darowizny domu. Tato zmarł w 2009 r., w testamencie zostawił kawałek ziemi.
W przyjęciu testamentu komornik sądowy ocenił ziemię na dzień śmierci taty.
Czy przy obliczaniu zachowku mogę użyć tą wycenę? Jeśli nie, to na jaką datę musi być wycena?
Na jaki dzień mam w pozwie o zachowek wycenić darowany dom?
Leon
Szanowny Panie,
Aby obliczyć zachowek należny uprawnionemu należy w pierwszej kolejności obliczyć tzw. substrat zachowku. Jest to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością doliczanych do spadku darowizn. Ta suma będzie stanowiła podstawę obliczenia zachowku należnego uprawnionemu.
Aby obliczyć wartość spadku należy od aktywów spadku (wartości przedmiotów pozostawionych w spadku, np. wartości działki) odjąć długi spadkowe. Z tym, że nie wszystkie długi się odlicza – nie odlicza się zapisów i poleceń, stosownie do art. 993 KC.
Wartość spadku ustala się według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku. Nie wynika to wprost z przepisów prawa, ale taki pogląd dominuje w orzecznictwie sądowym. Wskazał tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 marca 1985 r., sygn. akt. III CZP 75/84 (OSNCP 1985, nr 10, poz. 147). Jak wskazuje się w doktrynie prawa za takim rozwiązaniem przemawia również przepis art. 995 KC dotyczący ustalania wartości darowizn doliczanych do spadku.
Tak więc wartość działki pozostawionej w spadku, którą nabył spadkobierca testamentowy powinna być uwzględniona na dzień dzisiejszy. Nie może Pan zatem użyć wyceny, której dokonał komornik.
Odnośnie darowizny to należy wskazać, że jej wartość nie będzie ustalana ani na dzień dokonania darowizny (2003 r.), ani na dzień śmierci taty (2009 r.).
Zastosowanie w tym względzie będzie miał przepis art. 995 § 1 Kodeksu cywilnego (do 23 października 2011 r. przepis art. 995 KC), który wskazuje, iż wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.
Powyższy przepis oznacza, że dla obliczenia zachowku, wartość darowizn doliczanych do spadku będzie obliczana na dzień ustalania zachowku, z tym jednak zastrzeżeniem, że cena ta dotyczyć powinna takiego stanu domu w jakim był w chwili dokonywania darowizny.
Tak więc jeżeli np. dom był rozbudowany w okresie między dokonaniem darowizny, a ustalaniem wartości zachowku to tej rozbudowy nie należy uwzględniać przy obliczaniu zachowku. Jeżeli były dokonywane jakieś inne ulepszenia to należy obliczać wartość darowizny tak jakby tych ulepszeń nie było.
Stan prawny na dzień 30.01.2012 r.
