Zmarła moja samotna „przyszywana” ciocia, po której zostało mieszkanie własnościowe. Nie pozostawiła testamentu. Nie miała też żadnej bliskiej rodziny.
Przed śmiercią ciocia mówiła wszystkim, że spadek po niej dostanie osoba która będzie jej pomagała i ją pochowa. Pochowałem ją. Czy mogę teraz ubiegać się o własność mieszkania po cioci?
Marcin
Szanowny Panie,
Z Pana pytania można wysnuć wniosek, że spadkobiercą Pana „przyszywanej”, samotnej cioci jest gmina ostatniego jej miejsca zamieszkania.
Jak bowiem wskazuje art. 935 Kodeksu cywilnego, w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.
Z pytania nie wynika także, że spadkodawczyni pozostawiła testament ustny, w którym powołała do spadku Pana.
Testament ustny jest testamentem szczególnym unormowanym w art. 952 – 955 KC.
Stosownie do przepisu art. 952 § 1 KC wskazuje, że jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.
Sam fakt, że ciocia „mówiła wszystkim”, że spadek po niej przypadnie temu kto się nią będzie opiekował i sprawi jej pogrzeb nie może być niestety podstawą do uznania, że ciocia pozostawiła testament ustny.
Aby móc mówić o sporządzeniu testamentu ustnego koniecznym jest, aby zostały spełnione przesłanki z art. 952 § 1 KC, a więc:
- istniała obawa rychłej śmierci albo ciocia nie mogła sporządzić testamentu w formie zwykłej (notarialnego, urzędowego, własnoręcznego) np. na skutek choroby
- oświadczenie ostatniej woli powinno zostać dokonane w obecności co najmniej trzech świadków
Aby móc mówić o tym, że został Pan powołany do spadku w testamencie cioci musiałby Pan wykazać, że ciocia złożyła oświadczenie woli wobec trzech osób w jednej chwili. Jeżeli swoją wole oświadczała wobec różnych osób, ale nie jednocześnie, a osoby te nie miały wiedzy co do tego, że są właśnie świadkami sporządzania testamentu ustnego, to nie ma mowy o tym, że w sprawie mamy do czynienia z testamentem.
W postanowieniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt III CSK 317/2009 wskazano wyraźnie, że osoba „odbierająca” oświadczenie spadkodawcy powinna być świadoma swej roli świadka sporządzenia testamentu przynajmniej w tym znaczeniu, że przez czas oświadczania woli przez spadkodawcę koncentruje swą uwagę na odbieraniu i rejestrowaniu treści tego oświadczenia.
Tak więc, niestety nie jest Pan spadkobiercą swojej przyszywanej cioci. Spadkobiercą jest zapewne gmina. Fakt pomagania spadkodawcy za jej życia oraz sprawienie jej pogrzebu, w żadnym wypadku nie mogą być przesłankami do ustalenia, że jest Pan spadkobiercą.
Jako, że sprawił Pan cioci pogrzeb to może Pan wystąpić do spadkobiercy (gminy) o zwrot wyłożonych na pogrzeb kosztów.
Stosownie bowiem do przepisu art. 922 § 3 KC, do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.
Warto zwrócić także uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 22 listopada 1988 r., sygn. akt. III CZP 86/88 (OSNCP 1989/12 poz. 201) gdzie wskazano, że dług spadkowy związany ze wzniesieniem nagrobka jako zobowiązanie pieniężne podlega rozliczeniu w postępowaniu działowym według nominalnej wysokości.
Stan prawny na dzień 19.02.2013 r.
