Jestem nieślubną córką moich rodziców. Ojciec uznał ojcostwo. Mój ojciec ożenił się z pewną kobietą, z którą miał dwoje dzieci.
W 2009 roku mój ojciec zmarł i pozostawił po sobie spadek. Ojciec nie utrzymywał ze mną kontaktów, jednak moje istnienie, moje dane (imię, nazwisko, adres) było doskonale wiadome i mojemu ojcu (płacił na mnie alimenty) oraz jego dzieciom (w przeszłości spotykaliśmy się czasem). Właśnie dowiedziałam się o śmierci ojca i o tym, że była przeprowadzona sprawa spadkowa. W sprawie spadkowej nie zostałam uwzględniona. Cały spadek został podzielony na dwoje przyrodniego rodzeństwa (ich matka, a żona mojego ojca zmarła przed nim).
Chciałabym się dowiedzieć co muszę zrobić by odzyskać należącą mi się część spadku?
Aga
Szanowna Pani,
W Pani sytuacji, na skutek tego, że nie uczestniczyła Pani w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku wydane orzeczenie stwierdzające kto, na jakiej podstawie i w jakiej części nabył spadek po Pani ojcu jest niezgodne z rzeczywistością.
Art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, iż w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Z powyższego przepisu wynika, że spadek po Pani ojcu, na podstawie ustawy, nabyły jego dzieci: Pani oraz dwoje jego dzieci z małżeństwa, każdy po 1/3 udziału.
W obecnej sytuacji, kiedy dowiedziała się Pani o tym, że ojciec zmarł i że sąd wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może Pani złożyć wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia spadku.
Podstawą takiego wniosku będzie art. 679 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, wskazujący, iż dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.
Jak wskazuje § 2 art. 679 KPC, wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany.
Pani jako spadkobierca ustawowy pominięty w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku jest w sposób oczywisty zainteresowaną w sprawie, a tym samym uprawnioną do złożenia wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku powinna Pani złożyć w sądzie, który wydał to postanowienie.
We wniosku powinna Pani wskazać sygnaturę przeprowadzonej sprawy spadkowej, datę wydania postanowienia i jej uczestników (rodzeństwo).
W uzasadnieniu powinna Pani wskazać, że nie była Pani, choć powinna, uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, a sąd wydał orzeczenie niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym – jako córka ojca jest Pani jego spadkobierczynią ustawową i dziedziczy Pani spadek razem z rodzeństwem.
Warto też wskazać w uzasadnieniu wniosku takie okoliczności jak to kiedy i w jaki dowiedziała się Pani o śmierci ojca i wydaniu orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia spadku polega opłacie sądowej w wysokości 50 zł.
W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 679 § 3).
Tak więc sąd po przeprowadzeniu postępowania powinien stwierdzić, że spadek po Pani ojcu, na podstawie ustawy nabyły jej dzieci: Pani oraz dwoje rodzeństwa, każdy po 1/3 udziału.
Zwrócę uwagę, że w toku postępowania spadkowego, w którym nie została Pani uwzględniona jako uczestnik, Pani rodzeństwo zapewne złożyło zapewnienia spadkowe.
Art. 671 § 1 KPC wskazuje, iż za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę.
Stosownie do § 2 art. 671 KPC, w zapewnieniu zgłaszający się powinien złożyć oświadczenie co do wszystkiego, co mu jest wiadome:
- o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi
- o testamentach spadkodawcy
Co ważne, pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia powinien uprzedzić składającego zapewnienie (art. 671 § 3 KPC).
Tak więc Pani rodzeństwo, o ile składało zapewnienie spadkowe może ponieść odpowiedzialność karną.
Stosownie bowiem do art. 233 § 1 Kodeksu karnego, kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Zgodnie z § 2 art. 233 KK, warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie.
Uzyskanie zmienionego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku otworzy Pani drogę do dokonania działu spadku. W ewentualnym wniosku może Pani żądać prócz dokonania działu spadku, również zapłaty przez Pani rodzeństwo określonej kwoty tytułem korzystania przez nich z przedmiotów należących do spadku (np. jeżeli ojciec pozostawił mieszkanie, to może Pani żądać od spadkobierców korzystających z tego mieszkania, kwoty odpowiadającej 1/3 czynszu najmu jaki możnaby uzyskać gdyby mieszkanie było wynajęte).
Art. 206 KC wskazuje, iż każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli.
Z kolei stosownie do art. 207 KC, pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.
Z przytoczonych przepisów art. 206 i 207 KC można wywnioskować zasadę zgodnie z którą jeżeli z rzeczy wspólnej korzysta jeden ze współwłaścicieli z wyłączeniem innych jest on zobowiązany do zwrotu tym współwłaścicielom, którzy nie korzystają z rzeczy wspólnej tzw. utraconych korzyści.
Powyższe jest zgodne z orzecznictwem sądowym – np. uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt. III CZP 9/2006 (LexPolonica nr 407360) wskazuje, iż współwłaściciel, który z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli korzysta z nieruchomości wspólnej, jest zobowiązany do rozliczenia uzyskanych z tego tytułu korzyści
Stan prawny na dzień 17.01.2011 r.
