Porady

Moja mama oddaje męża do DPS (zgodnie z wyrokiem sądu w trybie przyspieszonym) ponieważ po 6-ciu latach opieki nad nim jest wykończona psychicznie i nie ma już sił do dalszej opieki.
Ojciec jest po zawale i niedotlenieniu mózgu ma tzw. demencję i jest całkowicie pozbawiony świadomości. Jest jednak sprawny fizycznie i agresywny (stąd wyrok sądu nakazujący niezwłoczne umieszczenie go w domu pomocy społecznej).
Moje relacje z mamą nie są najlepsze i stąd cały problem. Ostatnio poinformowała mnie żebym przygotował się na dopłacanie do pobytu ojca ponad 1000 zł miesięcznie.
Mama, brat i siostra mają za niskie dochody i nie mieszczą się w kryteriach ale mama nie powiedziała w MOPSie o wartości zgromadzonego majątku. Na lokatach wspólnych z mężem ma około 350tys. zł) plus garaż zapisany ojca. Podczas wywiadu nie zgłosiła niczego i chce żebym ja płacił za pobyt ojca. Z samych odsetek ma ponad 500zł/mc.
Proszę o informację jak ja mogę udowodnić w MOPSie, że mama ma z czego opłacać pobyt ojca i czy faktycznie lokaty są brane pod uwagę. Czy MOPS może np. sprzedać garaż ojca i pieniądze zabezpieczyć na poczet spłat? jest też mieszkanie po dziadku, które mama przepisuje na siebie. Czy je również można sprzedać skoro nikt tam nie mieszka? Ponoć MOPS nie może żądać rachunków bankowych więc dopiero w sądzie będę mógł dochodzić swoich praw? Czy sąd sprawdzi historię lokat, konta itp.? (mama całą rentę Taty w kwocie 3000zł odkładała przez 6 lat na lokacie)- historia bankowa może to wykazać. Boję się również, że mama może upłynnić majątek przepisując go np. na siostrę itp. Jak mam postępować w tym przypadku, gdyż lada dzień dostanę wezwanie do MOPS na rozmowę.
 

Paweł

Szanowny Panie,

Kwestia odpłatności za pobyt osoby w DPS uregulowana jest w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. 2013 r. poz. 182 ze zm.). Kwestia ta należy do postępowania administracyjnego. Nie należy ona do domeny prawa cywilnego, co oznacza, że sąd nie będzie się zajmował Pana sprawą.

Pobyt w domu pomocy jest odpłatny. Jak wskazuje art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi
3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Według ust.2 art. 61, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1. mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej
3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Małżonek, zstępni przed wstępnymi, ponoszą opłatę, zgodnie z umową zawartą z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej :

• w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium
• w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie

Jak wynika z powyższych uregulowań w pierwszej kolejności opłatę za pobyt w DPS ponosi osoba tamże przebywająca. Ta osoba ponosi opłatę w wysokości nie wyższej jednak niż 70% swojego dochodu. Jeżeli dochód nie wystarcza na pokrycie w całości opłaty za DPS to obowiązek ponoszenia opłaty przechodzi na inne osoby.
Zaznaczyć należy, że wolą ustawodawcy w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1019/2011, LexPolonica nr 3876742).

Pana ewentualny obowiązek ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS powstanie jeżeli opłaty tej w całości nie będą w stanie ponieść Pana ojciec i jego małżonka czyli Pana matka.

Z pytania wynika, że Pana ojciec ma przyznaną emeryturę w wysokości 3000 zł (jak rozumiem netto). Oznacza to, że będzie on ponosił odpłatność za pobyt w DPS w wysokości co najmniej 2100 zł miesięcznie (70% emerytury).

Należy zastanowić się czy Pana ojciec nie ma większego dochodu niż tylko jego emerytura.

Art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 

1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych
2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach
3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób

Stosownie do ust. 4 art. 8 ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 

1. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego
2. zasiłku celowego
3. pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty
4. wartości świadczenia w naturze
5. świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych
6. dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego

Sam fakt posiadania środków na rachunkach bankowych, nieruchomości i innych rzeczy nie zwiększa dochodu osoby. Jak bowiem wynika z przepisów dochodem jest suma miesięcznych przychodów pomniejszonych o pewne składniki. Posiadanie przedmiotów majątkowych nie może być uznane za przychód.

Przychodem będą natomiast odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Przepisy prawa nie definiują kiedy powstaje dzień uzyskania przychodu w postaci odsetek od lokat bankowych, ale można uznać, że tym dniem jest dzień kapitalizacji odsetek. Jeżeli zatem umowa rachunku bankowego wskazuje, że kapitalizacja odsetek następuje co miesiąc to należy uznać, że Pana ojciec ma comiesięczny przychód w wysokości 250 zł pomniejszony o podatek od odsetek. Należy wziąć pod uwagę połowę odsetek od lokaty, ponieważ środki jak wynika z pytania wchodzą w skład majątku wspólnego małżeńskiego Pana rodziców.

Mając powyższe na względzie wskazać należy, że dochód Pana ojca wynosi co najmniej 3250 zł miesięcznie (w przypadku miesięcznej kapitalizacji odsetek). 70% z tej kwoty to 2275 zł.

MOPS nie ma prawnych możliwość zmuszenia osób korzystających z pomocy do zbycia należących do nich przedmiotów majątkowych, w tym nieruchomości. Nie ma żadnego przepisu prawnego, który upoważniałby MOPS do zbycia nieruchomości należącej do jakiejś osoby lub do zobowiązania osób do rozporządzenia swoją własnością.
Jak wspomniałem powyżej sam fakt posiadania nieruchomości nie może być uznany za przychód.
Nabycie mieszkania przez Pana matkę w drodze przeniesienia własności na nią przez jej ojca również nie będzie uznawane za przychód.
Natomiast jeżeli rodzice zbyliby należące do nich nieruchomości w drodze sprzedaży to kwota uzyskana z tej transakcji będzie uznawana za przychód i powinna być uwzględniona w sprawie odpłatności za DPS. Jeżeli nieruchomości czy inne rzeczy zostaną przekazane w drodze darowizny to nie mamy tu do czynienia z dochodem, ponieważ darowizna jest czynnością prawną nieodpłatną – w zamian za przeniesienie własności zbywca nie otrzymuje żadnych świadczeń.
Jeżeli garaż lub mieszkanie są wynajmowane to dochodem matki i/lub ojca będzie kwota czynszu pomniejszona o należny podatek dochodowy.

Z powyżej wskazanego przepisu wynika, że generalnie za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (wszczęcia postępowania w sprawie umieszczenia w DPS).
W przypadku jednak uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 

1. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej (2710 zł)
2. kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie (2280 zł)

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Natomiast jednak w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.

Aby ustalić dochód osoby umieszczonej w DPS organ pomocy społecznej przeprowadza postępowanie dowodowe. W toku tego postępowania przeprowadza się wywiad środowiskowy ewentualnie (jeżeli np. osoba odmawia przeprowadzenia z nią wywiadu) sytuacja materialna osoby ustalana jest na podstawie wszelkich możliwych dokumentów. W trakcie sporządzania wywiadu środowiskowego pracownik socjalny może żądać przedstawienia dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód lub oświadczeń osoby odnośnie jej dochodów.

Tu należy wskazać, że zgodnie z Prawem bankowym (ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r., tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.), bank nie może udzielić informacji dotyczących posiadacza rachunku jednostce pomocy społecznej. Art. 105 ust. 1 Prawa bankowego zawiera enumeratywnie wymienione instytucje, którym bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową. Lista tych instytucji nie zawiera jednostek pomocy społecznej.
Jednak bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową na wniosek sądu lub prokuratora w związku z toczącym się postępowaniem o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy zawartej z bankiem, w zakresie informacji dotyczących tej osoby fizycznej.

W czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego osoba korzystająca z pomocy MOPS lub członek jej rodziny składa oświadczenia majątkowe. Winien w tym oświadczeniu przedstawić swoją sytuację materialną.  Podanie nieprawdziwych danych może się wiązać z popełnieniem przestępstwa określonego w art. 233 Kodeksu karnego. § 1 tego artykułu mówi, iż kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę,  podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Według § 2 art. 233 KK, warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie. 

Jeżeli MOPS poweźmie informację o tym, że osoba korzystająca z pomocy społecznej podała nieprawdziwe dane (np. dowie się o tym od Pana), może złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a prokurator prowadzący postępowanie w tej sprawie może zwrócić się do banku o podanie informacji stanowiących tajemnicę bankową.

Fakt posiadania przez Pana rodziców środków majątkowych o dużej wartości (np. nieruchomości) może mieć ewentualnie znaczenie gdyby byli oni zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt Pana ojca w DPS i ubiegali się o zwolnienie ich z tego obowiązku.
Podstawą zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności jest przepis art. 64 ustawy o pomocy społecznej.
Przepis ten wskazuje, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1. wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce
2. występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych
3. małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia
4. osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko

W sytuacji, w której rodzice byliby zobowiązani do ponoszenia odpłatności za DPS (Pana ojciec na pewno będzie gdyż ma on emeryturę) i złożyli wniosek o zwolnienie ich z tego obowiązku to posiadanie przez nich nieruchomości, które mogą przynosić dochód (najem) oraz znacznych kwot na rachunkach bankowych praktycznie przekreśla ich szanse na zwolnienie ich z obowiązku ponoszenia odpłatności.

Pan, jako zstępny ojca umieszonego w DPS będzie zobowiązany do ponoszenia odpłatności za jego pobyt w DPS jeżeli:

1. dochód Pana ojca nie będzie wystarczający na pokrycie opłaty za DPS a także Pana matka nie będzie ponosić odpłatności za pobyt męża w DPS lub jej dochód nie wystarczy na pokrycie w całości opłaty (wraz z dochodem Pana ojca umieszczonego w DPS)
2. dochód Pana będzie wyższy niż:

• kwota 1626 zł w przypadku kiedy prowadzi Pan jednoosobowe gospodarstwo domowe
• kwota 1368 zł jeżeli pozostaje Pan w rodzinie (wspólnie Pan zamieszkuje i gospodaruje z innymi osobami)

Maksymalna kwota odpłatności może być taka, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 1626 zł w przypadku prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego lub 1368 zł na osobę w rodzinie.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazują, że małżonek, zstępni i wstępni ponoszą opłatę w wysokości ustalonej w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do tego uregulowania kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności.
Jeżeli zawarcie takiej umowy nie jest możliwe (bo np. osoba odmawia jej zawarcia) organ pomocy społecznej powinien wydać decyzję, po przeprowadzeniu stosownego postępowania administracyjnego, w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt osoby w DPS. W toku takiego postępowania powinien zostać przeprowadzony wywiad środowiskowy. Jeżeli przeprowadzenie takiego wywiadu nie będzie możliwe organ pomocy społecznej winien ustalić sytuację osoby zobowiązanej przeprowadzając postępowanie dowodowe, w którym sytuacja osoby może być ustalona na podstawie wszelkich możliwych dokumentów.

W czasie rozmowy w MOPS odnośnie podpisania ewentualnej umowy w sprawie odpłatności za pobyt Pana ojca w DPS może Pan podnieść, że Pana zadaniem dochód ojca i jego żony (emerytury, odsetki od środków zgromadzonych na lokatach, ewentualnie dochód z najmu) jest wystarczający na poniesienie opłaty za DPS wobec czego po Pana stronie taki obowiązek nie powstał.
MOPS może, po uzyskaniu takich informacji, wznowić postępowanie (jeżeli takie dane nie zostały przez rodziców wskazane) w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt Pana ojca w DPS. W toku tego postępowania, MOPS może żądać od rodziców złożenia wyjaśnień w sprawie, a jeżeli poweźmie podejrzenie o popełnieniu przestępstwa z art. 233 KK może zawiadomić o tym organa ścigania.
Sprawa może nie być łatwa, ponieważ jak wskazałem powyżej organy pomocy społecznej nie mają możliwości żądać od banku ujawnienia tajemnicy bankowej. Mogą natomiast stosownie do art. 105 ust. 1 żądać, aby sądy, organy i jednostki udostępniły lub udzieliły na wniosek pracownika socjalnego odpowiednich informacji, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia o przyznaniu lub wysokości świadczeń z pomocy społecznej.

Stan prawny na dzień 01.09.2014 r.