Uzyskałem właśnie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po mojej zmarłej żonie, z którego wynika, że mojemu synowi, który ma 16 lat należy się 1/2 części spadku. Chcemy z synem sprzedać samochód, który należał do mojej żony. Z tego co wiem nie mogę go sprzedać. Proszę o poradę co mam w tej sytuacji zrobić.
Ireneusz
Szanowny Panie,
Z chwilą śmierci Pana żony wszystkie prawa i obowiązki majątkowe, które w chwili śmierci Pana żony należały do niej, przeszły na Pana i syna.
Własność samochodu przypadła Panu i synowi. Z tym, że jeżeli w Pana małżeństwie obowiązywał ustrój wspólności małżeńskiej majątkowej, a żona zakupiła samochodów w czasie trwania małżeństwa, to w skład spadku wszedł udział 1/2 we współwłasności samochodu. Wynika to z tego, że stosownie do art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.
Z kolei zgodnie z art. 43 § 1 KRO, oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Jeżeli więc samochód wchodził w skład majątku wspólnego małżeńskiego to w chwili obecnej Panu przypada 3/4 udziału we współwłasności, a synowi 1/4 udziału.
Jeżeli samochód stanowił składnik majątku osobistego żony to Pan i syn macie po 1/2 udziału we własności samochodu.
Stosownie do art. 1035 Kodeksu cywilnego, jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.
Jak wskazuje art. 1036 KC, spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.
Powyższy przepis wskazuje, że może Pan rozporządzić swoim udziałem (3/4 lub 1/2) we własności samochodu.
Wedle art. 199 KC, do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli.
Spadkobiercy mogą zbyć przedmiot należący do spadku, jeżeli istnieje po stronie wszystkich spadkobierców istnieje taka wola.
Pana syn, od kiedy ukończył 13 lat, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Może on zatem zawierać umowy, np. sprzedać swój udział we własności samochodu jednak z tym zastrzeżeniem, że do ważności takiej umowy potrzebna jest zgoda rodzica (lub opiekuna prawnego jeżeli rodzice pozbawieni są władzy rodzicielskiej) jako przedstawiciela ustawowego.
Art. 17 KC wskazuje bowiem, iż z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.
Z kolei stosownie do art. 18 § 1 KC, ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela.
Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 18 § 2 KC).
Umowa sprzedaży samochodu będzie ważna jeżeli wyrazi Pan zgodę na zbycie przez syna jego udziału we współwłasności. Tej zgody jednak nie może Pan udzielić synowi bez zgody sądu opiekuńczego.
Art. 101 § 1 KRO wskazuje, iż rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.
§ 3 art.101 KRO wskazuje, iż rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.
Aby móc sprzedać samochód musi Pan zatem wystąpić do sądu rodzinnego z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wyrażenie przez Pana zgody na zbycie samochodu (na zbycie samochodu w imieniu syna).
Wniosek ten powinien być uzasadniony. W uzasadnieniu należy wskazać okoliczności sprawy – fakt, iż matka syna zmarła, a on jest jej spadkobiercą. W wyniku dziedziczenia syn nabył udział we własności samochodu.
Powinien Pan w takim wniosku wskazać dlaczego chcecie Panowie sprzedać samochód. Może Pan w szczególności podać, iż samochód w chwili obecnej nie jest wykorzystywany, zwłaszcza przez syna. W chwili obecnej jest on zbędny. Nie ma ekonomicznego uzasadnienia, aby ponosić opłaty związane z własnością samochodu (np. ubezpieczenie) kiedy syn i Pan nie korzystacie z tego samochodu, który z każdym rokiem będzie tracił na wartości. Celowym jest zatem zbycie samochodu. Takie działanie jest zgodne z interesem dziecka.
Można też w uzasadnieniu wniosku wskazać na jaki cel zostaną przeznaczone pieniądze, które przypadną synowi ze sprzedaży samochodu (1/4 lub 1/2 ceny zbycia).
Wniosek o wydanie zezwolenia powinien Pan złożyć w sądzie rejonowym – wydziale rodzinnym miejsca zamieszkania Pana i dziecka.
Opłata od wniosku wynosi 40 zł.
Do wniosku powinien Pan dołączyć odpis aktu urodzenia syna, odpis postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a także odpis dowodu rejestracyjnego samochodu.
Jako wnioskodawcę powinien Pan wskazać siebie. Z uwagi na śmierć żony będzie Pan jedynym uczestnikiem postępowania.
Myślę, że w przypadku samochodu nie powinien Pan mieć problemów z uzyskaniem zezwolenia sądu rodzinnego na jego zbycie. W chwili obecnej syn nie ma ze swojego udziału we współwłasności samochodu żadnego pożytku. Środki ze sprzedaży mogą o wiele bardziej pomocne synowi niż fakt, iż jest on współwłaścicielem samochodu. Nawet złożenie środków ze sprzedaży na lokacie bankowej będzie korzystniejsze dla syna niż posiadanie samochodu, z którego nie korzysta i który z biegiem czasu traci na wartości.
Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu o udzieleniu zezwolenia na zbycie samochodu nie będzie już żadnych przeszkód prawnych w sprzedaży tego samochodu. Przy zawieraniu umowy warto w niej wskazać, że działa Pan w imieniu własnym i syna, a także, że zgodnie z postanowieniem sądu samochód, którego współwłaścicielem jest nieletni, może być zbyty.
Z poważaniem,
Łukasz Obrał
Serwis prawo-porady.pl