Czy dziecku z rodziny zastępczej przysługuje spadek lub zachowek?
Zmarła babcia była rodziną zastępczą dla wnuka. Była też jego opiekunem prawnym. Pozostał po niej mąż (nie był on dziadkiem dziecka) oraz ojciec dziecka, które było w rodzinie zastępczej. Babcia nie pozostawiła testamentu.
Mirka
Szanowna Pani,
Jeżeli babcia nie pozostawiła testamentu to w chwili jej śmierci miało miejsce dziedziczenie ustawowe.
Spadkobranie ustawowe opiera się przede wszystkim na pokrewieństwie.
Art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, iż w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Stosownie do § 2 art. 931 KC, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy należy wskazać, iż w sytuacji opisanej w pytaniu spadek po babci nabył jej mąż oraz syn, każdy po 1/2 udziału w spadku.
Wnuk babci, dla którego była ona rodziną zastępczą nie dziedziczy po babci, ponieważ w dziedziczeniu wyprzedza go jego ojciec, a dziecko spadkodawczyni.
Wnuk babci dziedziczyłby spadek po niej w następujących sytuacjach:
- dziecko spadkodawcy, a rodzic wnuka spadkodawcy, nie żyłoby w chwili śmierci spadkodawcy
- dziecko spadkodawcy, a rodzic wnuka spadkodawcy żyłoby co prawda w chwili śmierci spadkodawcy, ale odrzuciłoby spadek po swoim rodzicu
- ddziecko spadkodawcy, a rodzic wnuka spadkodawcy żyłoby co prawda w chwili śmierci spadkodawcy, ale zostałoby uznane za niegodnego dziedziczenia
- dziecko spadkodawcy, a rodzic wnuka spadkodawcy żyłoby co prawda w chwili śmierci spadkodawcy, ale spadkodawca pominąłby je w sporządzonym przez siebie testamencie
- dziecko spadkodawcy, a rodzic wnuka spadkodawcy żyłoby co prawda w chwili śmierci spadkodawcy, ale spadkodawca wydziedziczyłby je w sporządzonym przez siebie testamencie
- spadkodawca powołałby, w sporządzonym przez siebie testamencie, wnuka do całości lub części spadku
Z pytania nie wynika, aby którakolwiek z powyższych okoliczności zaistniała.
Z racji umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, a także w związku z ustanowieniem opieki prawnej nad dzieckiem (przy pozbawieniu rodzica dziecka władzy rodzicielskiej) nie rodzą się żadne uprawnienia związane z dziedziczeniem po osobie sprawującej funkcję rodziny zastępczej czy opiekuna prawnego.
Art. 991 § 1 KC, wskazuje, iż zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
Z powyższego przepisu wynika, że uprawnionymi do zachowku są zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.), ale nie wszyscy lecz wyłącznie ci, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.
W sytuacji opisanej w pytaniu wnuk spadkodawczyni nie jest powołany do spadku (z mocy ustawy powołanym do spadku jest jego rodzic) i dlatego nie jest on uprawniony do zachowku po swojej babci.
Stan prawny na dzień 22.01.2012 r.
