Właśnie się dowiedziałem, że moja mama wpisała się do księgi wieczystej jako jedyny właściciel domu, który należał do mojego ojczyma. Podobno mój ojczym zapisał dom mojej mamie w testamencie.
Kiedy pytałem mamę dlaczego nic nie wiem o wpisach do ksiąg wieczystych to powiedziała, że mi się nic nie należy po ojczymie, bo nie mam jego nazwiska.
Mam siostrę, która jest córką ojczyma. Od niej dowiedziałam się, że będzie występować o zachowek i że brała udział w postępowaniu o stwierdzeniu spadku po jej ojcu, a moim ojczymie.
Dlaczego nie zgłoszono mnie do sprawy spadkowej po ojczymie i czy mogę ubiegać się o zachowek?
Marian
Szanowny Panie,
Jak wskazuje art. 926 § 1 Kodeksu cywilnego, powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.
Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 KC).
Z Pana pytania wynika, że ojczym pozostawił testament, w którym powołał do spadku jednego spadkobiercę – Pana mamę.
Skoro ojczym pozostawił testament, a testament ten jest testamentem ważnym (co stwierdza sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku) to miało miejsce dziedziczenie testamentowe po Pana ojczymie i zgodnie z testamentem spadek po nim, w całości, nabyła Pana mama.
Nawet jeżeli ojczym nie pozostawiłby testamentu to Pan jako pasierb nie dziedziczyłby po nim. Nie należy Pan bowiem do kręgu spadkobierców ustawowych ojczyma.
W myśl art. 931 § 1 KC, w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Biorąc pod uwagę powyższy przepis należy stwierdzić, że gdyby ojczym nie pozostawił testamentu to spadek po nim odziedziczyłaby jego żona (Pana mama) oraz córka (Pana siostra), każda po 1/2 udziału w spadku.
Spadkobranie ustawowe opiera się przede wszystkim na więzach krwi. Spadek po danej osobie dziedziczą jego krewni, małżonek lub osoby przysposobione.
Pan nie został przysposobiony (adoptowany) przez swojego ojczyma (kwestia nazwiska nie ma tu praktycznego znaczenia) i dlatego nie należy Pan do kręgu spadkobierców ustawowych ojczyma.
Przepisy Kodeksu cywilnego znają tylko jeden przypadek, w którym pasierb może dziedziczyć po ojczymie/macosze. Art. 9341 KC wskazuje, iż w braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku.
Tak więc pasierb może dziedziczyć po swoim przybranym rodzicu, jeżeli nie ma krewnych tego rodzica, małżonka, i tylko w takim przypadku, w którym żadne z rodziców pasierba nie dożyło śmierci jego ojczyma/macochy.
Jako, że nie jest Pan spadkobiercą ustawowym ojczyma, który byłby powołany do spadku w przypadku gdyby ojczym nie pozostawił testamentu, nie jest Pan również uprawniony do zachowku po ojczymie.
Zgodnie bowiem z art. 991 § 1 KC, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
Krąg osób uprawnionych do zachowku jest ograniczony. O zachowek mogą ubiegać się wyłącznie osoby wskazane w art. 991 § 1 KC. Pan nie należy do kręgu tych osób i dlatego nie przysługuje Panu roszczenie o zachowek.
Natomiast Pana siostra, jako zstępna Pana ojczyma (jego dziecko), która dziedziczyłaby po swoim ojcu gdyby nie pozostawił on testamentu, może ubiegać się o zachowek.
Jako, że nie należy Pan do kręgu spadkobierców ustawowych lub testamentowych swojego ojczyma, nie brał Pan udziału w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po ojczymie.
W tym postępowaniu brała udział Pana mama oraz siostra, jako dziecko spadkodawcy.
Jest to zgodne z art. 669 Kodeksu postępowania cywilnego wskazującego, że sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi.
Stan prawny na dzień 30.03.2012 r.
