Jestem w separacji sądowej z żoną, która właśnie zmarła. Czy dziedziczę po mojej żonie lub jeżeli się okaże, że zostawiła testament, w którym mnie pominęła, czy mogę ubiegać się o zachowek?
Franciszek
Szanowny Panie,
Art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, iż w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
W sytuacji, w której spadkodawca pozostawia testament, a testament ten jest testamentem ważnym, mam miejsce dziedziczenie testamentowe. Niektórzy ze spadkobierców ustawowych, pominięci w testamencie, mogą ubiegać się o zachowek.
Art. 991 § 1 KC wskazuje, iż zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
Dziedziczenie ustawowe przez małżonka ma miejsce wówczas jeżeli w chwili śmierci spadkodawcy pozostaje z nim w formalnym związku małżeńskim.
Małżonek pozostający w separacji, mimo, że formalnie małżeństwo nie zostało rozwiązane, jest wyłączony z kręgu spadkobierców ustawowych, podobnie jak małżonek rozwiedziony lub małżonek wobec którego zapadł wyrok unieważniający małżeństwo.
Małżonek pozostający w separacji, skoro jest wyłączony od dziedziczenia ustawowego tak jak małżonek rozwiedziony, nie ma także uprawnienia do zachowku.
To, że małżonek spadkodawcy pozostający z nim w separacji (orzeczonej przez sąd) nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a w konsekwencji tego nie jest uprawniony do zachowku wynika z przepisu art. 9351 KC, który wyraźnie wskazuje, iż przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji.
Na marginesie dodam, że jeżeli w małżeństwie nie orzeczono separacji, a małżonkowie pozostają w faktycznej separacji, to dziedziczą oni po sobie, a małżonek pozostający w separacji faktycznej, pominięty w testamencie, jest osobą uprawnioną do zachowku.
Stan prawny na dzień 4.03.2012 r.
