Mój ojciec chce sporządzić testament, w którym powoła do spadku tylko mnie - jego syna. Jednocześnie w testamencie chce wydziedziczyć wnuczkę (córkę zmarłego brata) i pozbawić ją prawa do dziedziczenia oraz zachowku z powodu że jest osobą niegodną dziedziczenia.Czy w takim przypadku dzieci wnuczki mojego Ojca będą miały po niej prawo do zachowku?
Jacek
Szanowny Panie,
Jeżeli Pana ojciec sporządzi testament, w którym do spadku powoła wyłącznie Pana to pozostali spadkobiercy ustawowi, którymi w pierwszej kolejności są małżonek i dzieci, a w przypadku kiedy dziecko nie dożyło spadku dalsi zstępni (np. wnuk) nie nabędą spadku po Pana ojcu.
W takiej sytuacji pominięci w testamencie spadkobiercy będą mogli ubiegać się o zachowek.
Jak wskazuje art. 1008 Kodeksu cywilnego, spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:
- wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego
- dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci
- uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych
Aby wydziedziczenie było skuteczne nie tylko muszą zostać spełnione przesłanki określone w art. 1008 KC, ale przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu (art. 1009 KC).
Jeżeli Pana ojciec wydziedziczy swoją wnuczkę uprawnioną do zachowku, to wówczas zastosowanie będzie miał art. 1011 KC według, którego zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.
Powyższy przepis oznacza, że w przypadku powołania Pana do spadku w testamencie i jednocześnie wydziedziczenia wnuczki, o zachowek będą mogły ubiegać się jej dzieci.
Oczywiście Pana ojciec będzie mógł wydziedziczyć także swoje prawnuczki, jednak dla skutecznego wydziedziczenia muszą zaistnieć przesłanki z art. 1008 KC po stronie prawnuków.
Jest również oczywistym, że jeżeli prawnuki są nieletnie i nie naruszają w jakiś rażący sposób norm społecznych (np. popełnianie czynów zabronionych) to trudno będzie uch skutecznie wydziedziczyć.
To, że spadkobierca ustawowy brany pod uwagę w pierwszej kolejności zachowuje się w sposób spełniający przesłanki wydziedziczenia nie oznacza, że takie zachowania można automatycznie przypisać dalszym zstępnym.
W szczególności, jeżeli uprawniony do zachowku uporczywie nie dopełnia wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. brak zainteresowania, pomocy, wsparcia, niespełnienie obowiązku alimentacyjnego jeżeli zaistnieje), a jego niepełnoletnie dzieci również nie utrzymują kontaktów ze spadkodawcą i nie interesują się nim to trudno przypisać im złą wolę. W takiej sytuacji znaczenie będzie miało to, że za taką sytuację nie odpowiadają.
Osoby wydziedziczone w testamencie będą mogły ubiegać się o zachowek jeżeli po sporządzeniu testamentu Pana ojciec im wbaczy.
Art. 1010 § 1 KC, wskazuje bowiem, że spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.
Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem (art. 1010 § 2 KC).
W kwestii przebaczenia wskażę jeszcze na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1971 r., sygn.. akt. III CZP 24/71 (OSNCP 1972/2 poz. 23) gdzie wskazano, iż gdy spadkodawca przebaczył spadkobiercy po wydziedziczeniu go w testamencie, wydziedziczenie to jest bezskuteczne bez względu na formę, w jakiej przebaczenie nastąpiło.
Może zatem, przynajmniej teoretycznie zdarzyć się, że po sporządzeniu testamentu Pana ojciec przebaczy swojej wnuczce. Nie sposób też pominąć tego, że Pana ojciec w każdej chwili może zmienić testament.
Reasumując, jeżeli ze strony prawnuków Pana ojca nie występują zachowania, które mogą być przesłankami wydziedziczenia to po śmierci Pana ojca będą one mogły ubiegać się o zachowek, nawet jeżeli Pana ojciec złoży oświadczenie o ich wydziedziczeniu.
Na marginesie dodam, że jeżeli ojciec jest właścicielem nieruchomości, którą ma Pan odziedziczyć to sposobem na uniknięcie zapłaty zachowku jest zawarcie umowy o dożywocie.
Umowa o dożywocie jest umową odpłatną i jako taka nie jest doliczana tak jak umowa darowizny do spadku przy obliczaniu zachowku.
Stan prawny na dzień 31.01.2012 r.
