Przyjęcie spadku przez nieletnie dzieci. Odpowiedzialność za długi spadkowe. Spis inwentarza



Zmarł mój ojciec w kwietniu tego roku zostawił dość duży dług. W czerwcu tego roku zrzekłem się spadku notarialnie, ale mam dwie córki jedna 6 druga 3 lata. Podobno jest 6 mies. na zrzeczenie się w imieniu dzieci spadku po moim ojcu. Niestety nie udało mi się zrzec w tym okresie w imieniu dzieci. Co w takim przypadku, czy dzieci będą kiedyś musiały spłacać długi mojego ojca, czy coś jeszcze mogę w tym kierunku zrobić. Dodam, że jestem jedynakiem.

 

Patryk

 

 


 

 

Szanowny Panie,


Jeżeli Pana ojciec w chwili śmierci nie pozostawał w związku małżeńskim, to w przypadku dziedziczenia ustawowego Pan był brany pod uwagę, w pierwszej kolejności, jako spadkobierca.


Odrzucenie przez Pana spadku po ojcu (rozumiem, że złożył Pan oświadczenie o odrzuceniu spadku – prawo nie przewiduje możliwości zrzeczenia się spadku po śmierci spadkodawcy) spowodowało, że jest Pan traktowany tak jakby nie dożył Pan śmierci swojego ojca.  Jak wskazuje bowiem art. 1020 Kodeksu cywilnego, spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.


Zgodnie z art. 931 § 1 KC, w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Według § 2 art. 931 KC, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.


Skoro na skutek złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku został Pan wyłączony od dziedziczenia, jako spadkobiercy ustawowi Pana ojca brane są pod uwagę Pana dzieci.


Stosownie do art. 1015 § 1 KC, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
Wedle § 2 art. 1015 KC, brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.


Należy zaznaczyć, że odrzucenie spadku w imieniu dzieci przez rodzica wymaja uzyskania zezwolenia sądu rodzinnego. Art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje bowiem, że rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.
Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest z pewnością czynnością przekraczającą zwykły zarząd i dlatego wymagana jest zgoda sądu na złożenie takiego oświadczenia w imieniu dziecka.


Na odrzucenie spadku w imieniu dzieci miał Pan 6 miesięcy od chwili, w której Pan złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po swoim ojcu. Niezłożenie tego oświadczenia w terminie sześciomiesięcznym powoduje, że Pana dzieci przyjęły spadek po dziadku. Jednak ich odpowiedzialność za długi spadkowe Pana ojca jest ograniczona – dzieci nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych i dlatego należy uznać, że przyjęły one spadek z dobrodziejstwem inwentarza.


Stosownie do art. 1031 § 2 KC, w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie nie podał do inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podał do inwentarza nie istniejące długi.


Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza zatem, że odpowiedzialność za długi spadkowe ograniczona jest wyłącznie do wysokości uzyskanych w spadku aktywów. Jeżeli więc Pana ojciec nie pozostawił żadnych aktywów spadku (nie był właścicielem żadnych rzeczy w chwili śmierci) to odpowiedzialność Pana dzieci za długi spadkowe będzie ograniczona wartością 0 (czyli dzieci faktycznie nie będą spłacać długów spadkodawcy).


Termin do złożenia oświadczenia co do spadku nie podlega przywróceniu – jest to bowiem termin prawa materialnego. 
Jeżeli minęło 6 miesięcy od chwili odrzucenia przez Pana spadku to złożenie obecnie oświadczenia w imieniu dzieci nie będzie skuteczne.


W obecnej sytuacji Pana dzieci są w miarę bezpieczne z tego względu, iż ich odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona.


W sprawie można złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po Pana ojcu. Jeżeli sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stosownie, do którego spadek po Pana ojcu nabyły Pana dzieci po 1/2 udziału, to zostanie sporządzony spis inwentarza.


Spis inwentarza dokonywany jest przez komornika na podstawie postanowienia sądu o sporządzeniu spisu inwentarza.


Jak wskazuje art. 637 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu, wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy lub właściwego urzędu skarbowego sąd postanowi sporządzenie spisu inwentarza.
Zgodnie zaś z § 2 art. 637 KPC, w wypadkach przewidzianych w ustawie postanowienie o spisaniu inwentarza wydaje się z urzędu.


Art. 644 KPC wskazuje, iż jeżeli złożono oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a inwentarz nie był przedtem sporządzony, sąd wyda postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza.


Aby więc dokonać spisu inwentarza należy złożyć w sądzie stosowny wniosek o sporządzenie tego spisu, chyba że sąd wyda takie postanowienie działając z urzędu. W przypadku złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub jeżeli przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza wynika z mocy przepisów prawa, sąd powinien wydać postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza z urzędu.


W spisie inwentarza komornik zamieści wszystkie aktywa i pasywa spadku po Pana ojcu – wskaże on przedmioty majątkowe i prawa, które przypadały spadkodawcy w chwili jego śmierci, a także zobowiązania zmarłego.


Spis inwentarza będzie punktem wyjścia do ustalenia do jakiej kwoty ograniczy się odpowiedzialność Pana dzieci za długi spadkowe spadkodawcy. Tą kwotą będzie wartość pozostawionych w spadku przez Pana ojca rzeczy oraz przypadających mu praw.

 


Z poważaniem,


Łukasz Obrał
Serwis prawo-porady.pl

 

 

Stan prawny na dzień 29.12.2011 r.