Ponoszenie odpłatności za pobyt rodzica w DPS



Mój problem przedstawia się następująco: moja matka została umieszczona w domu pomocy społecznej. Do pobytu mamy w domu pomocy społecznej należy dopłacić ok. 1200 zł. W wywiadzie środowiskowym zadeklarowałem odpłatność połowy tej kwoty, ponieważ mam brata, który z rodziną przebywa za granicą. Podpisałem umowę o odpłatności 600 zł za pobyt mamy w DPS. Czy MOPS może skierować sprawę do sądu przeciwko bratu?

Jak wygląda kwestia ściągania pozostałych należności od mojego brata (przebywa w kraju UE)?

Rodzice mają mieszkanie (tata nie żyje). Czy MOPS może przejąć mieszkanie mamy (sprawa spadkowa po tacie nie została jeszcze przeprowadzona)?


Rafał

 

 


 

 

Szanowny Panie,


Kwestię odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.).


W myśl art. 61 ust. 1 wskazanej ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

  1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka
  2. małżonek, zstępni przed wstępnymi
  3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.


Natomiast stosownie do art. 61 ust. 2, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

  1. mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
  2. małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
    • w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium
    • w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
  3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

 

Należy ponadto nadmienić, że kwestię umowy, jaką podpisał Pan z MOPS, reguluje art. 103 ust. 2 ustawy.


Z przedstawionego przez Pana opisu nie wynika jednoznacznie, czy Pana brat również zadeklarował wnoszenie opłat za pobyt matki w DPS i w tym celu zawarł umowę z ośrodkiem pomocy społecznej. Jednakże nie ma to w analizowanej sprawie decydującego znaczenia, gdyż zastosowanie znajdują odpowiednie regulacje ustawy o pomocy społecznej.


Zgodnie z art. 61 ust. 3, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Natomiast art. 96 ust. 1 pkt 3 stanowi, iż obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa m. in. na zstępnych osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej – w przypadku, gdy nie dokonano zwrotu wydatków od osoby i rodziny korzystającej ze świadczeń lub spadkobiercy takiej osoby (z masy spadkowej).


Wobec powyższego, Pana brat może być zobowiązany przez MOPS do zwrotu tychże wydatków. Następuje to, o czym stanowi art. 104 ust. 3 w związku z ust. 1 ustawy, w drodze decyzji administracyjnej, określającej wysokość należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu. Zauważyć jeszcze wypada, że ściągnięcie takich należności następuje na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należności ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (art. 104 ust. 5).


MOPS nie posiada instrumentów prawnych, aby skierować powództwo wobec Pana brata do sądu. W uchwale z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt III CZP 77/09, Sąd Najwyższy wskazał, iż niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem SN, pomoc społeczna przynależy do prawa administracyjnego, w związku z czym zwrot należności winien nastąpić w drodze decyzji i ewentualnie późniejszej egzekucji administracyjnej. Takie rozstrzygnięcia podlegają kontroli sądów administracyjnych. Zatem wniesienie sprawy przez MOPS do sądu byłoby bezzasadne, nawet biorąc pod uwagę zawarcie z Pana bratem umowy o charakterze cywilnoprawnym. Ponadto przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przyznają gminie w takiej sytuacji uprawnienia do żądania zobowiązania określonych osób do złożenia oświadczenia woli w drodze powództwa wytoczonego na podstawie art. 64 Kodeksu cywilnego („prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie”).


Wyrażone przez Pana obawy dotyczące przejęcia mieszkania, które stanowiło przedmiot współwłasności Pana rodziców, są zasadne jedynie częściowo. Z pewnością Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, wykonujący uprawnienia i obowiązki gminy, nie ma możliwości nabyć mieszkania w oparciu o reguły prawa spadkowego. Nawet gdyby ojciec nie pozostawił testamentu (nie wspomina Pan o tym), nie zachodzi przypadek określony w art. 935 Kodeksu cywilnego, na podstawie którego gmina staje się spadkobiercą ustawowym w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy. Zastosowanie znajdzie wówczas art. 931 § 1 KC – Pan wraz z matką i bratem będzie dziedziczyć po 1/3 spadku.


Natomiast egzekucja z nieruchomości jest możliwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Podkreślić jednakże należy, iż taka forma dochodzenia należności byłaby możliwa tylko wówczas, jeżeli Pana brat nabyłby spadek po ojcu (jako spadkobierca ustawowy lub testamentowy). W takim przypadku, zgodnie z art. 110 ust. 1 wskazanej ustawy, egzekucja z nieruchomości zostałaby przeprowadzona, jeżeli zastosowanie innych środków egzekucyjnych (egzekucja z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, z wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych, z ruchomości) nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne. Jeżeli zajęcie nieruchomości nie przyniesie pożądanego skutku, organ egzekucyjny jest uprawniony dokonać opisu i oszacowania wartości tejże nieruchomości, a następnie przeprowadzić licytację. Jednakże gdyby już wystąpiła taka sytuacja, wówczas organ egzekucyjny zapewne starałby się najpierw dochodzić należności z innych nieruchomości, których właścicielem jest Pana brat.
Zatem prawdopodobieństwo „odebrania” mieszkania, wskutek działań MOPS w imieniu gminy jako organu dochodzącego należności z tytułu wydatków za pobyt Pana matki w domu pomocy społecznej, jest bardzo nikłe. Tym niemniej Pana brat, w przypadku dalszego uchylania się od uiszczania opłat, może ponieść inne – mniej dotkliwe - konsekwencje wynikające z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.


Jeżeli zostałoby wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu należności, Pana brat - jako osoba przebywająca za granicą - winien wskazać w kraju pełnomocnika do doręczeń, co wynika z art. 40 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dodać należy, iż konsekwencję niezastosowania się do tej dyspozycji, będzie stanowić pozostawianie w aktach sprawy przeznaczonych dla niego pism ze skutkiem doręczenia (art. 40 § 5 KPA). W praktyce zatem brak pełnomocnika do doręczeń znacznie ograniczyłby Pana bratu możliwość udziału w postępowaniu.


Niezależnie od powyższych rozważań, należy podkreślić, iż ośrodek pomocy społecznej - na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej - może zwolnić całkowicie lub częściowo Pana brata z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Jednakże wówczas brat musiałby złożyć stosowny wniosek, w którym przede wszystkim wskazałby przyczyny, dla których nie może wypełniać określonego w ustawie obowiązku. W przypadku przychylenia się do takiej prośby i zwolnienia od opłat, w późniejszym czasie MOPS nie miałby żadnych roszczeń o charakterze administracyjnoprawnym wobec Pana brata. Oczywistym skutkiem takiego stanu rzeczy byłby brak możliwości wydania decyzji w stosunku do niego o stwierdzeniu należności i ewentualnej egzekucji administracyjnej.

 

 

Z poważaniem,

 

Paweł Mirski
Serwis prawo-porady.pl

 

 

Stan prawny na dzień 13.02.2012 r.