Darowizna od rodziców a zachowek dla brata



Otrzymałam od rodziców darowiznę kwoty 180000 zł. Czy z tego tytułu będę musiała płacić zachówek bratu. Już zapowiada, że będzie żądał zachówku po śmierci rodziców.
Słyszałam, że od darowizny dokonanej przed więcej niż 10 lat przed śmiercią rodziców nie trzeba płacić zachówku.


Joanna

 

 


 

 

Szanowna Pani,


W związku z darowizną od rodziców może zaistnieć sytuacja, w której będzie Pani zobowiązana do zapłaty zachowku na rzecz brata i ewentualnie innego rodzeństwa.


Stosownie do art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).


Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 2 KC).

Zachowek na rzecz brata będzie Pani musiała zapłacić w sytuacji, w której Pani brat nie otrzyma zachowku w postaci spadkobrania (rodzice nic nie pozostawią w spadku lub brat nie będzie powołany do spadku), darowizny (rodzice nie darują nic bratu za swojego życia) lub w postaci zapisu.


Wynika to z tego, że przy obliczaniu zachowku należnego uprawnionym należy uwzględnić darowizny jakich rodzice dokonali za swojego życia oraz zapisy windykacyjne jeżeli zostaną one ustanowione przez rodziców w testamentach. Darowizny uczynione  przez spadkodawcę dolicza się bowiem do spadku przy obliczaniu zachowku.


Art. 993 KC wskazuje, iż przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.
Stosownie zaś do art. 994 § 1 KC, przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.  


Darowizna jakiej dokonali rodzice na Pani rzecz będzie zaliczana zawsze do spadku przy obliczaniu zachowku ponieważ jest to darowizna na rzecz osoby uprawnionej do zachowku (o tym dokładniej jeszcze na końcu odpowiedzi).


Należy pamiętać, iż odpowiedzialność za zapłatę zachowku ponoszą nie tylko spadkobiercy, ale również osoby, na rzecz których spadkodawca ustanowił zapis windykacyjny, a także osoby, które otrzymały od spadkodawców darowizny doliczane do spadku


Stosownie do art. 9991 § 1 KC, jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny doliczony do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże osoba ta jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego. 
Natomiast art. 1000 § 1 KC mówi, że jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. 


Jeżeli przyjąć, że Pani rodzice nie pozostawią w spadku po sobie żadnych przedmiotów majątkowych  i nie dokonywali żadnych darowizn doliczanych do spadku przy obliczaniu zachowku to podstawą obliczenia zachowku będzie wartość spadku czyli 0 + 90.000 zł z tytułu darowizny na Pani rzecz (zachowek oblicza się po każdym z rodziców osobno, należy wziąć pod uwagę, że każdy z nich podarował Pani po 90000 zł).


Jeżeli rodzice pozostawią jakieś przedmioty majątkowe w spadku np. mieszkanie to wówczas udział w mieszkaniu wejdzie w skład spadku po rodzicach. Jeżeli Pani brat będzie dziedziczył po rodzicach (będzie ich spadkobiercą, a więc nie zostanie pominięty w testamencie lub będzie miało miejsce dziedziczenie ustawowe) to nabyty udział w spadku zaliczy się na należny mu zachowek.
Podobnie na należny bratu zachowek zaliczy się darowizny jago rzecz czy zapisy jeżeli oczywiście rodzice dokonają takich czynności prawnych na jego rzecz.


Z chwilą śmierci pierwszego rodzica spadkobiercami ustawowymi będą: małżonek, Pani i brat (jeżeli rodzice nie mieli więcej dzieci), każdy po 1/3 udziału w spadku.
Zachowek należny bratu będzie odpowiadał wartości 1/6 udziału w spadku po tym rodzicu lub 2/9 udziału jeżeli w chwili śmierci rodzica będzie trwale niezdolny do pracy.


Z chwilą śmierci drugiego rodzica jego spadkobiercami ustawowymi będzie Pani i brat. Tak więc zachowek należny bratu wyniesie 1/4 udziału w spadku po tym rodzicu lub 1/3 udziału jeżeli w chwili śmierci tego rodzica będzie trwale niezdolny do pracy.

Jak już wspomniałem wcześniej brat będzie mógł od Pani żądać zachowku jeżeli nie otrzyma go w postaci spadku, zapisu lub darowizny. W sytuacji, w której uzyska on coś od rodziców i wartość przedmiotów majątkowych wyczerpie należny mu zachowek to nie będzie mógł on od Pani żądać zapłaty zachowku.


To czy brat będzie mógł żądać zapłaty zachowku, a także to od kogo zależeć będzie zatem od tego czy otrzyma on należny mu zachowek, kto zostanie powołany do spadku po rodzicach, od majątku jaki rodzice będą mieli w chwili swojej śmierci, darowizn jakich dokonali za swojego życia i na czyją rzecz, a także wartości spadku pozostawionego przez rodziców i darowizn uczynionych przez nich za swojego życia.
Również to czy to Pani będzie zobowiązana do zapłaty zachowku zależeć będzie od powyższych okoliczności.

Nie da się w chwili obecnej wskazać w jakiej kwocie będzie Pani musiała zapłacić zachowek. To zależy od powyżej wskazanych okoliczności.
Można powiedzieć w jakiej kwocie zapłaci Pani zachowek w takiej sytuacji, w której rodzice w chwili śmierci nie pozostawią żadnego majątku i nie dokonywali i nie będą dokonywać darowizn za swojego życia. a więc w sytuacji, w której podstawą obliczenia zachowku będzie wyłącznie darowizna na Pani rzecz. W takiej sytuacji:

  1. w przypadku śmierci pierwszego rodzica – zachowek będzie należny drugiemu rodzicowi i bratu, biorąc pod uwagę że ten rodzic darował Pani 90000 zł wartość zachowku należnego tym osobom wyniesie po 15000 zł lub 20000 zł jeżeli uprawniony do zachowku w chwili śmierci spadkodawcy będzie trwale niezdolny do pracy
  2. w przypadku śmierci drugiego z rodziców – zachowek należny będzie Pani bratu, biorąc pod uwagę, że ten rodzic darował Pani 90000 zł wartość zachowku należnego bratu wyniesie 22500 zł lub 30000 zł jeżeli Pani brat w chwili śmierci drugiego z rodziców będzie trwale niezdolny do pracy.

Dokonując obliczenia zachowku założyłem, że Pani rodzice mieli dwoje dzieci – Panią i brata.


Faktem jest, że niektóre darowizny dokonane przed więcej niż 10 laty licząc wstecz od chwili śmierci spadkodawcy nie są doliczane do spadku przy obliczaniu zachowku, a osoby obdarowane taką darowizną nie ponoszą odpowiedzialności za zachowek.


Art. 993 KC wskazuje, że przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.


Z kolei art. 994 § 1 KC, przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.


Powyższe oznacza, że do spadku dolicza się darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób, które są spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.


Darowizny na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku zawsze dolicza się do spadku, niezależnie od tego kiedy zostały dokonane.


Do spadku nie dolicza się darowizn na rzecz osób, które nie są spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku, a które to darowizny zostały dokonane przed więcej niż 10 laty licząc wstecz od śmierci spadkodawcy.


Niezależnie od tego czy Pani będzie spadkobierczynią rodziców, będzie Pani osobą uprawniona do zachowku (jako ich córka). Z tego też względu darowizna na Pani rzecz będzie zawsze doliczana do spadku przy obliczaniu zachowku, a Pani może ponosić odpowiedzialność za zapłatę zachowku jako spadkobierczyni lub właśnie jako osoba, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę.

 

 

Stan prawny na dzień 13.01.2011 r.


Łukasz  Obrał

Doświadczony prawnik-praktyk. Pasjonat prawa. Od maja 2004 r. zawodowo zajmuje się poradnictwem prawnym. Dotychczas udzielił wielu porad prawnych, które przyczyniły się do skutecznego rozwiązania trudnych spraw Klientów. Autor wielu artykułów o tematyce prawnej. Znawca prawa rodzinnego, spadkowego, lokalowego, zabezpieczenia społecznego. Nie obce są mu i inne dziedziny prawa. Z Serwisem prawo-porady.pl związany od początku jego istnienia.