Czy siostra odpowiada za długi zmarłego brata? Odrzucenie spadku




Witam,

Zmarł mój brat. Brat miał żonę i dzieci. Nie pozostawił testamentu, nie posiadał również żadnego majątku. Brat posiadał długi bankowe - nie spłacał zaciągniętych kredytów. Czy jako siostra banki lub firmy które przejęły te długi mogą rościć ode mnie jakieś prawa?? Czy mogę się zrzec po bracie spadku bez sprawy spadkowej i jak to mogę zrobić?? Czy wystarczy tylko pójść do notariusza i napisać zrzeczenie?? Proszę o informację jak mogę to zrobić??


 

 

Grażyna

 

 


 


Szanowna Pani,

 

Z chwilą śmierci Pani brata przysługujące mu prawa i obowiązki majątkowe (a więc np. długi)  przeszły na jedną lub kilka osób, które są spadkobiercami (art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego).
Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 KC).


Jeżeli Pani brat nie pozostawił testamentu to w chwili jego śmierci spadek nabyli spadkobiercy ustawowi.


Wierzyciele zmarłego brata mogą kierować swoje roszczenia o spłatę długów właśnie przeciwko spadkobiercom brata. Fakt, iż Pani jest siostrą dłużnika sam w sobie nie rodzi po Pani stronie odpowiedzialności za jego długi. Ewentualna odpowiedzialność za długi spadkowe pojawić się może wyłącznie wówczas jeżeli będzie Pani spadkobiercą brata.


Pani, jako siostra, wchodzi w krąg spadkobierców ustawowych, ale nie jest Pani spadkobierczynią w pierwszej kolejności.


W pierwszej kolejności, zgodnie z art. 931 § 1 KC, powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. 
Według § 2 art. 931 KC, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. 


Jak wskazuje art. 932 § 1 KC, w braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice. 
W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych (art. 932 § 3 KC).
Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych (art. 932 § 4 KC).


Z powyższych przepisów wynika, iż Pani byłaby spadkobierczynią brata, gdyby brat nie miał w chwili śmierci małżonka, dzieci, dalszych zstępnych (np. wnuków) i co najmniej jednego z rodziców. Te osoby (małżonek, zstępni, rodzice) wyprzedzają Panią w kolejności dziedziczenia po bracie.
Spadkobierczynią brata byłaby Pani również wówczas gdyby w/w osoby żyły co prawda w chwili śmierci brata, ale nie doszłyby do dziedziczenia ze względu na odrzucenie spadku lub na uznaniu spadkobierców wyprzedzających Panią w powołaniu do spadku za spadkobierców niegodnych.


Z Pani pytania wynika, że brat miał żonę oraz dzieci. To oni są powołani do spadku po bracie w pierwszej kolejności.


Jak wskazuje art. 1012 KC, spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.


Zgodnie z art. 1020 KC, spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku


Gdyby więc żona brata i jego dzieci odrzuciliby spadek składając stosowne oświadczenie, to pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi brata byliby brani jego dalsi zstępni (np. wnuki, prawnuki, itd.).
Jeżeli i dalsi zstępni odrzuciliby spadek po Pani bracie to pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi brani byliby rodzice brata. Jeżeli któryś z rodziców brata nie żyje lub odrzuciłby spadek to dopiero wówczas Pani, jako siostra zmarłego, byłaby brana pod uwagę jako spadkobierca ustawowy brata.


Spadkobiercy stosownie do art. 1015  § 1 KC, mają 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o tytule swego powołania do spadku na złożenie oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.
Według § 2 art. 1015 KC, brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. 


Jeżeli wszyscy spadkobiercy, powołani do spadku przed Panią, odrzuciliby spadek po braci, to będzie miała Pani 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Ten termin 6 miesięcy będzie liczony od chwili, w której dowie się Pani, że na skutek odrzucenia spadku przez spadkobierców powołanych do spadku przed Panią, to Pani jest powołana do spadku.


Dopóki nie dowie się Pani o tym, że żona, dzieci, dalsi zstępni i ewentualnie rodzice brata odrzucili spadek nie ma potrzeby składania oświadczenia o odrzuceniu spadku po bracie.
Jeżeli od śmierci brata minęło już ponad 6 miesięcy, a żona brata i jego dzieci nie złożyły oświadczeń o odrzuceniu spadku to należy uznać, iż przyjęli oni spadek i to oni, jako spadkobiercy Pani brata, odpowiadają za długi spadkowe.


Gdyby jednak się okazało, że powołani w pierwszej kolejności do spadku spadkobiercy odrzucili spadek i Pani wchodzi w grę jako spadkobierca ustawowy, to ma Pani 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o odrzuceniu spadku przez tych spadkobierców na złożenie stosownego oświadczenia o odrzuceniu spadku.


Art. 1018 § 3 KC, wskazuje, iż oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone:

  1. przed sądem ustnie do protokołu (należy wystąpić do sądu z wnioskiem o przyjęcie oświadczenia)
  2. przed sądem na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (np. przez notariusza)
  3. przed notariuszem


Opłata sądowa za przyjęcie przez sąd oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 50 zł. Natomiast opłata notarialna za poświadczenie podpisu wynosi 20 zł, a za przyjęcie oświadczenia co do spadku 50 zł (do stawki taksy notarialnej należy doliczyć 23% podatku VAT).


Jeżeli złoży Pani oświadczenie o odrzuceniu spadku zostanie Pani wyłączona od dziedziczenia tak jakby nie dożyła Pani chwili śmierci brata. Oznacza to, że jeżeli ma Pani dzieci to odrzucenie przez Panią spadku spowoduje, że Pani dzieci będą brane pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi Pani brata.
Również Pani dzieci mogą odrzucić spadek. Ewentualny 6-miesięczny termin na złożenie takiego oświadczenia zacznie biec od chwili, w której Pani dzieci dowiedzą się o odrzuceniu przez Panią spadku.
Jeżeli doszłoby do sytuacji, w której odrzuciłaby Pani spadek, a ma Pani niepełnoletnie dzieci, to należy pamiętać, że do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po Pani bracie w imieniu niepełnoletnich dzieci konieczna jest zgoda sądu rodzinnego.
Jak wskazuje bowiem art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na wykonywanie takich czynności przez dziecko.
Odrzucenie spadku w imieniu niepełnoletnich dzieci jest niewątpliwie czynnością przekraczającą zwykły zarząd interesami dziecka.


Reasumując, dopóki nie dowie się Pani o tym, że wszyscy żyjący spadkobiercy brata wyprzedzający Panią w kolejności dziedziczenia ustawowego odrzucili spadek, to nie ma potrzeby składania oświadczenia o odrzuceniu spadku. Jeżeli o odrzuceniu spadku przez żyjących spadkobierców brata się Pani dowie to ma Pani długi okres czasu (przypomnę 6 miesięcy) na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku po bracie.


Na marginesie dodam, że polskie prawo nie przewiduje instytucji zrzeczenia się spadku. Istnieje co prawda możliwość zrzeczenia się dziedziczenia, ale jest to możliwe wyłącznie przez zawarcie umowy ze spadkodawcą, a więc jeszcze za jego życia. W języku potocznym często odrzucenie spadku jest nieprawidłowo nazywane zrzeczeniem się spadku.

 


Z poważaniem,


Łukasz Obrał
Serwis prawo-porady.pl

 

 

Stan prawny na dzień 17.12.2011 r.