Czy osoba uprawniona do zachowku odpowiada za długi spadkowe? Podstawa obliczenia zachowku



Witam,
Zmarł mój ojciec. Cały swój majątek – mieszkanie o wartości 400.000 zł pozostawił mojej siostrze, którą powołał do spadku w testamencie.
Ojciec miał też długi – 220.000 zł (niespłacony jeszcze kredyt hipoteczny).
Wystąpiłem do siostry z żądaniem zapłaty zachowku w wysokości 100.000 zł.  Siostra odmówiła i stwierdziła, że zapłaci mi zachowek jak zapłacę połowę długu ojca. Siostra stwierdziła, że na mnie jako uprawnionego do zachowku przeszły również długi.
Czy osoba uprawniona odpowiada za długi spadkowe?


Mariusz

 

 


 

 

Szanowny Panie,

 

Zobowiązania jakie ciążyły na zmarłym wchodzą w skład spadku po nim. Stosownie do art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób.


Prawa i obowiązki zmarłego, w wyniku spadkobrania nabywają spadkobiercy, których powołanie do spadku wynika z ustawy lub testamentu (art. 926 § 1 KC). Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 KC), a ten z kolei otwiera się z chwilą śmierci zmarłego (art. 924 KC).


Osoba uprawniona do zachowku nie odpowiada więc za długi spadkowe. Wierzyciele swoje roszczenia dotyczące zobowiązań zmarłego mogą kierować wyłącznie do spadkobierców.


Mimo tego, że jako uprawniony do zachowku nie odpowiada Pan za długi spadkowe, to okoliczność, iż w skład spadku wchodzą długi ma znaczenie dla wysokości należnego Panu zachowku.


Dekret z dnia 8 października 1946 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328) Prawo spadkowe w art. 160 § 1 wskazywał, iż celem obliczenia zachowku należy ustalić wartość spadku, na podstawie którego ustala się następnie zachowek. Wartość stanu czynnego spadku ustala się przez zestawienie wszystkich należących do spadku według stanu ich w chwili otwarcia spadku i wartości w chwili zestawienia. Od ustalonej w ten sposób wartości stanu czynnego odejmuje się wartość stanu biernego spadku z wyłączeniem zobowiązań, wynikających z zapisów i poleceń.


Art. 993 Kodeksu cywilnego mówi, iż przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.
Ten przepis nie wskazuje wprost tak jak cytowany art. 160 § 1 Prawa spadkowego z 1946 r. na to, że dla obliczenia zachowku należnego uprawnionemu należy określić czystą wartość spadku, ale jak wskazuje doktryna prawa cywilnego i orzecznictwo to, że podstawą obliczenia zachowku jest czysta wartość spadku nie budzi wątpliwości (tak np. J. Pietrzykowski, w: Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 1972, s. 1912).


Powyższe oznacza, że dla ustalenia należnego Panu zachowku należy obliczyć wartość aktywów spadkowych (w Pana przypadku mieszkanie o wartości 400.000 zł) i odjąć od tego pasywa (w Pana przypadku kredyt hipoteczny o wartości 220.000 zł).
Czysta wartość spadku to 180.000 zł.
Od tej czystej wartości spadku należy obliczyć zachowek.


Art. 991 § 1 KC wskazuje, iż zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
Według § 2 art. 991 KC, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.


Gdyby miało miejsce dziedziczenie ustawowe to nabyłby Pan 1/2 udziału w spadku. Zachowek należny stanowi połowę wartości tego udziału spadkowego lub 2/3 wartości tego udziału jeżeli w chwili śmierci ojca był Pan trwale niezdolny do pracy.


W opisanej w pytaniu sytuacji, zachowek należny Panu wynosi 45.000 zł (1/2 z 1/2 z 180.000 zł) lub 60.000 zł (2/3 z 1/2 z 180.000 zł) jeżeli w chwili śmierci ojca był Pan trwale niezdolny do pracy.


Żądanie zapłaty zachowku w wysokości 100.000 zł (a więc zachowku obliczonego od wartości aktywów spadku = 400.000 zł bez uwzględnienia długów spadkowych) jest w Pana przypadku nieuzasadnione.

 


Z poważaniem,


Łukasz Obrał
Serwis prawo-porady.pl

 

 

Stan prawny na dzień 20.12.2011 r.