Czy małżonek musi informować o swoim majątku osobistym? Zgoda małżonka na zbycie majątku osobistego



Mąż posiadał od stycznia 2009 r. majątek osobisty  znacznej wartości (nabyty jako darowizna), o którym żona dowiedziała się w 2012 r.  Ten majątek to nieruchomość z koncesją na wydobycie kopalin.

Majątkiem wspólnym był dom letniskowy i mieszkanie.   W sierpniu 2009 r. doszło z inicjatywy męża do notarialnej rozdzielności majątkowej  i podziału majątku (dom letniskowy dla żony, mieszkanie dla męża) 

W 2010 r. mąż wniósł pozew  o rozwód – sprawa w toku. Mąż sprzedał majątek osobisty w 2011 r. (sprzedaż gruntu wraz z przeniesieniem koncesji na wydobycie)  i za uzyskane pieniądze nabył dom w 2012 r.

Pytania są następujące:

  1. Czy mąż musiałby ujawnić  swój majątek osobisty, gdyby dokonywano rozdzielności  i podziału majątkowego w sądzie? Czy zawierając taką umowę przed notariuszem,  mógł o majątku osobistym nie informować?
  2. Czy żona miałaby  jakieś prawa do uzyskanego dochodu, gdyby trwała wspólność ustawowa małżeńska, a mąż sprzedałby opisany majątek osobisty?   
  3. Czy  ustanowienie jedynie rozdzielności majątkowej (bez podziału ) zmieniałoby sytuację, tj. prawa żony w momencie rozwodu na korzyść,  przeciwnie, czy byłoby to bez znaczenia? 

 

Monika

 

 


 

 

Szanowna Pani,

 

Stosownie do art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

 

Jeżeli zatem mąż otrzymał darowiznę a w umowie darowizny nie wskazano, iż wolą darczyńcy jest aby przedmiot darowizny wszedł w skład majątku wspólnego to darowany majątek wszedł w skład majątku osobistego męża.

 

Do majątku osobistego małżonka nie stosuje się przepisów kodeksu rodzinnego związanych z majątkiem wspólnym małżeńskim. 

W szczególności do majątku osobistego małżonka nie mają zastosowania przepisy art. 341 (każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego oraz do korzystania z nich w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka) ani  art. 36 § 1 KRO (oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny).

 

Żaden przepis prawa nie nakłada na małżonka obowiązku informowania o posiadanym majątku osobistym, nabytym przed powstaniem wspólności ustawowej czy też w trakcie jej trwania.

Zarząd majątkiem osobistym wykonuje wyłącznie małżonek posiadający taki majątek.

 

Przedmiotem podziału majątku wspólnego małżeńskiego są wyłącznie przedmioty majątkowe wchodzące w skład tego majątku. 

 

Powyższe nie oznacza, że kwestia majątku osobistego może być całkowicie pominięta w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej czy też przy podziale majątku wspólnego. 

O ile majątek nabyty przed zawarciem małżeństwa, czy też w drodze darowizny czy dziedziczenia nie wchodzi w skład majątku wspólnego to już dochody z majątków osobistych wchodzą w skład majątku wspólnego.

Jak bowiem wskazuje przepis art. 31 § 2 pkt 2 KRO, do majątku wspólnego należą dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków.

 

Jeżeli zatem majątek nabyty przez męża w drodze darowizny, wchodzący w skład jego majątku osobistego, przynosił dochody to te dochody weszły w skład majątku wspólnego małżeńskiego.

 

Tu należy wyraźnie zaznaczyć, że dochód ze zbycia składników majątku osobistego nie jest dochodem o którym mowa w art. 31 § 2 pkt 2 KRO. Środki uzyskane ze zbycia składników majątku osobistego nadal wchodzą w skład tego majątku.  

Przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, stosownie art. 33 pkt 10 KRO, należą do majątku osobistego. 

 

Nie wchodzi także w skład majątku wspólnego korzyść uzyskana w następstwie sprzedaży składnika majątku odrębnego, będąca różnicą między ceną zakupu i ceną sprzedaży tego składnika.

 

Majątek wspólny stanowi czysty dochód z majątku osobistego. Czystym dochodem jest z kolei  czysty dochód, tj. przychód po odjęciu z niego koniecznych wydatków na osiągnięcie tego przychodu, a między innymi obciążeń publicznoprawnych.

Dochodem z majątku osobistego mogą być w szczególności korzyści uzyskane z najmu przedmiotu, dzierżawy, odsetki bankowe, itp.

 

Przenosząc powyższe na Pani pytanie należy wskazać, że mąż nie musiał informować żony o nabyciu w drodze darowizny majątku, jednak jeżeli ten majątek przynosił mu dochód winien był udzielić żonie stosownych informacji. Zaniedbywanie obowiązku informowania o majątku wspólnym i zarządzie nim może powodować pozbawienie małżonka zarządu majątkiem wspólnym, ustanowienie przymusowej rozdzielności majątkowej, może mieć wpływ na modyfikację udziałów w majątku wspólnym, a także może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą wobec małżonka. W sytuacji opisanej w pytaniu, ze względu na to, że ustanowiono w małżeństwie rozdzielność majątkową i dokonano podziału majątku wspólnego pierwsze trzy konsekwencje nie wchodzą w grę. W grę może wchodzić jedynie odpowiedzialność odszkodowawcza, w takiej sytuacji gdyby nieinformowanie o majątku wspólnym spowodowało szkodę po stronie żony (a to moim zdaniem byłoby trudno wykazać).

 

Brak współpracy w zarządzie majątkiem wspólnym małżeńskim, nieinformowanie o tym majątku może stanowić jedną z okoliczności wpływających na ustalenie winy męża w rozkładzie pożycia małżeńskiego. 

Odnosząc sytuację do ewentualnego orzeczenia o winie męża należy wskazać także, że w grę wchodzi naruszenie przez męża przepisów dotyczących obowiązków małżonków, a w szczególności art. 23 i 27 KRO.

Wedle art. 23 KRO, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.  

Natomiast stosownie do art. 27 KRO, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.  

 

Nabycie przez małżonka składnika majątkowego o dużej wartości ma znaczenie dla zakresu obowiązku alimentacyjnego wobec rodziny. Nabycie takiego majątku powoduje, że małżonek powinien w większym zakresie przyczyniać się do utrzymania rodziny. Naruszenie obowiązków alimentacyjnych może stanowić przesłankę winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego.

 

W sprawie ważnym będzie także to czy nabycie darowizny nastąpiło przed czy też po powstaniu trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Jeżeli trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego istniał już w chwili nabycia majątku przez męża to trudno mówić, że to nabycie miało wpływ na winę w rozkładzie pożycia.

 

Fakt posiadania znacznego majątku osobistego przez małżonka winnego rozwodu może mieć wpływ na ustalenie obowiązku alimentacyjnego wobec byłego małżonka (po rozwodzie).

Małżonek niewinny może żądać od małżonka winnego alimentów jeżeli wykaże, że rozwiązanie małżeństwa spowodowało istotną zmianę jego sytuacji majątkowej. 

Małżonek niewinny może wykazywać, że rozwiązanie małżeństwa spowodowało, że nie może liczyć na wsparcie małżonka, który posiada znaczny majątek osobisty a więc zakres jego obowiązku przyczyniania się do utrzymania rodziny (w tym małżonka) był znaczny. Rozwiązanie małżeństwa spowoduje, że małżonek niewinny nie może liczyć na wsparcie i pomoc przejawiające się w przyczynianiu się do utrzymania rodziny.

 

Dochód z przedmiotów majątkowych nabytych w drodze darowizny przez męża stanowił składnik majątku wspólnego małżeńskiego. Dotyczy to okresu od nabycia majątku do chwili ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a więc za okres od stycznia 2009 do sierpnia 2009 r. 

Gdyby okazało się, że w chwili ustania wspólności majątkowej w skład majątku wspólnego wchodziły środki stanowiące dochód z majątku osobistego męża (np. środki z dzierżawy złoża) to wówczas żona mogłaby wnosić o dokonanie podziału uzupełniającego obejmującego te składniki majątku wspólnego, które nie były objęte umową o podział majątku wspólnego.

 

Gdyby trwała wspólność majątkowa a mąż sprzedał nabyty w drodze darowizny majątek do żona nie miałaby do środków uzyskanych ze zbycia majątku prawa – jak wyżej wskazano środki te nadal stanowią składnik majątku osobistego męża.

 

Ustanowienie wyłącznie rozdzielności majątkowej, bez podziału majątku, zmieniałoby sytuację jedynie o tyle, że podział majątku nastąpiłby po uzyskaniu wiedzy o darowiźnie na rzecz męża. Można zatem byłoby domagać ustalenia, że mąż posiadał w chwili ustanowienia rozdzielności środki będące dochodem, a więc podlegające podziałowi majątku (czego teraz można by ewentualnie w uzupełniającym podziale majątku). 

Chwila orzeczenia rozwodu nie ma znaczenia – podziałowi podlegają przedmioty majątkowe wchodzące w skład majątku wspólnego na dzień ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, a to nastąpiło z chwilą podpisania umowy o rozdzielności majątkowej.

 

Z Pani pytania wynika, że mąż nie prowadził eksploatacji złoża. Skoro zbył on nieruchomości po 7 miesiącach bycia właścicielem można także domniemywać, że nie dzierżawił on nieruchomości czy nie przynosiła mu ona dochodu w inny sposób.  Dlatego pojawia się pytanie o sens ewentualnego podziału uzupełniającego – w toku postępowania należałoby wykazać, że nieruchomość przynosiła dochód, a środki te znajdowały się w posiadaniu męża w chwili ustania wspólności majątkowej.

 

 

Stan prawny na dzień 4.11.2013 r.


Łukasz  Obrał

Radca prawny (KR-3122). Doświadczony prawnik-praktyk. Od maja 2004 r. zawodowo zajmuje się poradnictwem prawnym. Egzamin radcowski zdał w 2015 r. Dotychczas udzielił wielu porad prawnych, które przyczyniły się do skutecznego rozwiązania trudnych spraw Klientów. Autor wielu artykułów o tematyce prawnej. Znawca prawa rodzinnego, spadkowego, lokalowego, zabezpieczenia społecznego. Nieobce są mu i inne dziedziny prawa. Z Serwisem prawo-porady.pl związany od początku jego istnienia.